Bayraktar TB2. Turecki dron w polskiej armii

24 maja 2021 Polska zamówiła tureckie drony Bayraktar TB2 produkowane przez firmę Baykar. Nasze Siły Zbrojne otrzymają 4 zestawy bezzałogowych systemów powietrznych wraz z mobilnymi stacjami kontroli, radarami SAR, symulatorami, a także pakietem szkoleniowym i logistycznym oraz zapasem części zamiennych. Każdy taki zestaw składa się z 6 dronów, czyli łącznie potencjał armii wzmocnią 24 sztuki. Dostawy zaplanowane są na lata 2022-2024, a wartość kontraktu to 67 milionów dolarów. W pakiecie zakupowym przewidziano transfer technologii zapewniający możliwość serwisowania i naprawy m.in. silników, naziemnych stacji kontroli oraz kamer. Skoro mają latać po naszym niebie, to przyjrzyjmy się im bliżej.

Klasyfikacja Bayraktar TB2

Według opisu polskiego Inspektoratu Uzbrojenia Bayraktar TB2 klasyfikowany jest jako bezzałogowy system powietrzny (BSP) klasy MALE, zdolny do prowadzenia zadań obserwacyjnych i rozpoznawczych (ISR – Intelligence, Surveillance and Reconnaissance) oraz misji bojowych za pomocą uzbrojenia kierowanego, przenoszonego na czterech punktach podwieszeń pod skrzydłami.

Aparaty klasy MALE (medium-altitude long-endurance) charakteryzują się średnim pułapem operacyjnym oraz wysoką długotrwałością lotu sięgającą nawet kilkudziesięciu godzin. Tyle definicji i klasyfikacji.

Z czego składa się system Bayraktar TB2?

Najczęściej aparaty bezzałogowe dostarczane są odbiorcy w postaci całych systemów zabezpieczających wszystkie potrzeby związane z ich użytkowaniem. Nie inaczej jest w przy przypadku Bayraktar TB2.

Poza samymi aparatami bezzałogowymi pakiet obejmuje także kontenerową naziemną stację kontroli (GCS – Ground Control Station) w standardzie NATO ACE-III integrującą stanowisko pilota, operatora systemów oraz stanowisko analizy zbieranych danych. Moduł wyposażony jest w szafy typu rack, klimatyzację, system filtracyjny, zasilanie w energię i pakiet łączności pozwalający na komunikację z maszyną i nie tylko.

Dodatkowo na wyposażeniu znajduje się naziemny terminal danych (GDT – Ground Data Terminal), zdalny terminal wyświetlania (Remote Display Terminal) oraz system logistyczny przewidziany dla baz (Advanced Base) obejmujący moduły zasilania oraz systemy przewozowe.

bayraktar tb2 naziemna stacja kontroli
Naziemna stacja kontroli dostarczana jest w postaci standardowego kontenera. Źródło:Baykar

Kto używa dronów Bayraktar TB2

Bezzałogowce Bayraktar TB2 weszły do służby w 2014 roku. Od tego czasu odnotowano ponad 300.000 godzin w powietrzu dla wszystkich wyprodukowanych egzemplarzy. Pierwszymi odbiorcami były Siły Zbrojne Turcji, lokalna żandarmeria oraz policja.

Według dostępnych danych w sumie wyprodukowano ponad 160 maszyn, które poza Turcją używane są w Katarze, Azerbejdżanie, Libii i na Ukrainie. Do grupy tych państw dołączyła również Polska.

Co potrafi i czym charakteryzuje się Bayraktar TB2

Maszyna jest w stanie wspiąć się na 27000 stóp i operować w sposób ciągły i skuteczny lecąc na wysokości 18000 stóp. Za bezpieczeństwo lotu, który może odbywać się w trybie automatycznym, odpowiada potrójny, redundantny system autopilota. Dzięki dopracowanym algorytmom Bayraktar TB2 może wykonać całkowicie autonomiczny start i lądowanie, a w przypadku braku zasięgu systemu GPS nadal z powodzeniem wykonywać zadanie dzięki, jak określa to producent, zdolności nawigowania bazującej na architekturze wykorzystującej łączenie danych z wielu czujników.

Poza w pełni automatycznym nawigowaniem w powietrzu maszyna jest również w stanie wykonać automatyczne kołowanie i parkowanie. Oprogramowanie maszyn Bayraktar TB2 wspiera również lot w trybie pół autonomicznym z ingerencją człowieka. Pamiętając o problemach z bateriami litowo-jonowymi, jakie trapiły pierwsze samoloty pasażerskie w nie wyposażone, firma zadbała o redundancję i w tym obszarze.

Zbieranie danych i naprowadzanie

Dzięki zabudowanym na pokładzie systemom Bayraktar TB2 może nie tylko znajdować cele, ale również je wskazywać dla innych systemów uzbrojenia. Gdy zajdzie taka potrzeba, do akcji może wejść przenoszone przez maszynę uzbrojenie.

Podstawową rolą aparatów jest jednak zwiad i gromadzenie danych i do poprawnej realizacji tego typu misji konieczne było wyposażenie dronów w system transmisji danych oraz ich bezpiecznego zapisywania i przechowywania.

Baraktar TB2 może wykonać kołowanie, parkowanie i lot w trybie w pełni autonomicznym. Źródło: Baykar

Obróbka danych

System Baykar Real Time Imagery Transmission System (BGAM) zapewnia przekaz obrazów w czasie rzeczywistym oraz odpowiednie rozwiązania do przetwarzania zbieranych danych. Transmitowany obraz może być oglądany na wielu ekranach i wielu systemach jednocześnie dzięki aplikacji webowej.

Zapis wizualny jest przechowywany w 30-minutowych blokach, a użytkownik już w trakcie obserwacji może nanosić na materiał notatki w postaci specjalnych tagów, które pomagają później w obróbce zebranego materiału i jego przeszukiwaniu. Dzięki temu łatwo można wygenerować log z odbytej misji i następnie go przeszukiwać po czasie nagrania lub po dodanych metadanych. Przesyłane dane  są szyfrowane. 

Jakie uzbrojenie przenosi Bayraktar TB2w wersji dla Polski?

Z racji swych stosunkowo niewielkich rozmiarów i ograniczonego udźwigu Bayraktar TB2 nie jest przystosowany do przenoszenia uzbrojenia znanego z załogowych statków powietrznych. Na potrzeby drona dla Polski przewidziano dwa typy uzbrojenia, którymi są MAM-L i MAM-C. Oba to produkty tureckiej firmy Roketsna, a nazwa MAM to skrót od Mini Akıllı Mühimmat, czyli miniaturowa amunicja precyzyjna.

MAM-L to amunicja szybująca klasy mikro opracowana dla lekkich platform lotniczych o ograniczonym zasięgu. Pozwala atakować zarówno cele stacjonarne, jak i ruchome. Producent jako potencjalny cel dla MAM-L podaje cele miękkie, takie jak lekkie budowle, pojazdy, anteny radarowe lub siła żywa przeciwnika. Promień rażenia zamyka się w 25 metrach od punktu trafienia. MAM-L opisywana jest jako wersja pocisku Laser Guided L-UMTAS, ale pozbawiona silnika rakietowego. Wersja przeciwpancerna MAM-L miała być z powodzeniem używana przeciwko czołgom.

MAM-L
Większa z bomb szybujących ma masę 22kg. Źródło: Roketsan

Podstawowe dane MAM-L:

  • Średnica: 160mm
  • Długość: 1m
  • Masa: 22kg
  • Zasięg: 8km (14km w opcji z systemem INS/GPS)
  • Naprowadzanie: półaktywna głowica laserowa
  • Głowica bojowa: odłamkowo-burząca/przeciwpancerna/termobaryczna

Z kolei MAM-C to bomba szybująca o jeszcze niższej klasie wagowej, ale również pozwalające atakować cele stacjonarne i ruchome.

Podstawowe dane MAM-C:

  • Średnica: 70mm
  • Długość: 970mm
  • Waga: 6,5kg
  • Zasięg: 8km
  • Głowica naprowadzająca: półaktywna laserowa
  • Głowica bojowa: wielozadaniowa (odłamkowo burząca, zapalająca i przeciwpancerna) / odłamkowo-burząca
Roketsan MAM-C
Mniejsza z bomb szybujących waży zaledwie 6,5 kg. Źródło: Roketsan

Dlaczego powstał Bayraktar TB2?

Sprzedaż uzbrojenia na całym świecie podlega (przynajmniej w założeniach – vide Wiktor But) ścisłej kontroli. Nie każdy zatem może kupić sobie drona bojowego, a już tym bardziej drona uzbrojonego. Nad ich sprzedażą kontrola jest drobiazgowa i często decydują względy polityczne.

Turcja od dawna zabiegała o zakup tego typu aparatów, ale w wyniku obaw o możliwe zastosowania niezgodne z normami międzynarodowymi nigdy nie otrzymała zgody. W związku z tym doszło do prób produkcji uzbrojonych dronów siłami własnego przemysłu i jednym z efektów tych działań jest właśnie Bayraktar TB2.

Sama chęć budowy tego typu urządzenia nie jest oczywiście wystarczająca. Nawet dron wielkości TB2 posiada tak dużą liczbę części składowych, że nie zawsze jest możliwość ich rodzimej produkcji. Gdy brakuje jakiegoś komponentu, konieczny jest import. Tutaj znów wracamy do możliwości blokowania przez dane państwo eksportu zgodnie z polityką własną, naciskami sojuszników, czy też opinii międzynarodowej.

Jeśli dane państwo chce prowadzić własną politykę zagraniczną, musi osiągać maksymalną niezależność w niemal każdej dziedzinie. Takich krajów na świecie jest zaledwie kilka i Turcja chcąc być regionalnym graczem, aspiruje do takiej niezależności.

W związku z tym w swoich dronach już teraz planuje się stosowanie silników produkowanych przez korporację Turkish Aerospace Industry. Póki co w planach są Bayraktar TB3 i Akinci i nie wiadomo, czy trend ten pójdzie w dół i czy silniki Rotaxa w Bayraktar TB2 nie zostaną zastąpione przez produkty rodzime. Można zakładać, że jeśli pojawi się taka możliwości, to Turcja z niej skorzysta, zwłaszcza że firma BRP (Bombardier Recreational Products ) będąca właścicielem Rotaxa już raz blokowała dostawy. Taki krok ułatwi możliwość eksportu dronów bez oglądania się na zgody państw trzecich.

Eksport uzbrojenia jest jednym z lewarów pozwalających na prowadzenie niezależnej polityki i wiążącym obie strony umowy wieloletnimi kontraktami, a Turcja zmierza w kierunku wielowektorowej polityki w regionie i odbudowy swojej niegdysiejszej pozycji.

głowica opto-elektroniczna bayraktar tb2
Kolejnym krokiem w nacjonalizacji Bayraktar TB2 był montaż głowicy rodzimej produkcji i jej skuteczna integracja z uzbrojeniem. Źródło: Baykar

Podstawowe dane taktyczno-techniczne Bayraktar TB2

  • Rozpiętość skrzydeł: 12m
  • Wysokość: 2,2m
  • Długość: 6,5m
  • Napęd: silnik spalinowy o mocy 100 KM, śmigło dwułopatowe o zmiennym skoku
  • Zapas paliwa: 300 litrów
  • Maksymalna masa startowa: 700kg
  • Zasięg systemów komunikacji: <300 km
  • Prędkość przelotowa 70 węzłów
  • Prędkość maksymalna: 120 węzłów
  • Ładunek użyteczny: 150kg
  • Wysokość operacyjna: 18000stóp
  • Pułap: 27000 stóp
  • Długotrwałość lotu: do 27h
  • Przenoszone systemy: wymiennie pakiet EO/IR/LD lub wielotrybowy radar z anteną z aktywnym skanowaniem fazowym (AESA)
  • Uzbrojenie: przenoszone na 4 punktach podwieszeń, naprowadzane laserowo typu Roketsan MAM-L i MAM-C
Źródła:
  • https://baykardefence.com/uav-15.html
  • https://twitter.com/Selcuk/status/1321843857139605504?s=20
  • https://www.rcinet.ca/en/2020/10/24/bombardier-brp-suspends-delivery-of-aircraft-engines-used-in-military-drones/
  • https://www.wsj.com/articles/armed-low-cost-drones-made-by-turkey-reshape-battlefields-and-geopolitics-11622727370
  • https://www.dailysabah.com/business/defense/inexpensive-turkish-armed-drones-reshaping-warfare
  • https://www.aljazeera.com/news/2021/3/16/saudi-arabia-willing-to-buy-turkeys-armed-drones-erdogan
  • https://www.roketsan.com.tr/en/product/mam-l-smart-micro-munition/
  • https://www.roketsan.com.tr/en/product/mam-c-smart-micro-munition/
  • https://www.defenceturkey.com/en/content/mam-l-boosts-effectiveness-of-uavs-2846
  • https://iu.wp.mil.pl/pl/articles6-aktualnosci/umowa-na-dostawy-bsp-bayraktar-tb2/
  • https://www.dailysabah.com/business/defense/local-engines-to-power-turkeys-cutting-edge-combat-drones
  • https://www.army-technology.com/projects/bayraktar-tb2-tactical-uav/