Intel Alder Lake-S – premiera, specyfikacja i wydajność procesorów 12. generacji

Intel Rocket Lake-S nie przyniosły rewolucji – wielu użytkowników wciąż czeka na większe zmiany w architekturze procesorów. Jednak dopiero nadchodzące Intel Alder Lake-S będą pożegnaniem z procesem technologicznym 14 nm. Kiedy premiera 12. generacji Intel Core? Zebrałem najważniejsze informacje o specyfikacji i wydajności Intel Alder Lake-S. Sprawdź szczegóły.

Intel Alder Lake-S – specyfikacja

  • Architektura: Golden Cove (duże rdzenie) i Gracemont (małe rdzenie)
  • Maksymalna liczba rdzeni: 8 Performance Core + 8 Efficient Core (24 wątki)
  • iGPU: Intel Xe Gen 12.2
  • Socket: LGA 1700
  • Proces technologiczny: Intel 7 (10 nm Enhanced SuperFin)
  • Obsługa RAM: DDR5-4800 i DDR4-3200

Intel Alder Lake-S powitaniem procesu 10 nm

Aż chce się wykrzyczeć: wreszcie! 7 lat minęło od czasu wdrożenia przez Intela architektury opracowanej w 14-nanometrowym wymiarze technologicznym. Pierwszymi konsumenckimi CPU w ofercie „niebieskich” wykonanymi w tej litografii były Intel Broadwell z 2014 roku, które na rynku desktopowych procesorów odegrały bardzo marginalną rolę. Dopiero niespełna rok późnej układy oparte na architekturze Intel Skylake zadomowiły się w PC konsumentów.

zmiany w intel 7

W ten oto sposób przez bitych sześć lat dostawali oni więcej tego samego w nowej, bardziej chrupiącej panierce (jeśli zakładamy, że im bardziej chrupie, tym lepiej). 2021 rok przyniesie jednak długo oczekiwane zmiany. Intel Alder Lake-S będą w końcu wykorzystywać 10-nanometrową litografię Enhanced SuperFin, czyli ulepszony proces znany z energooszczędnych procesorów Intel Tiger Lake dedykowanych laptopom. Niespodziewanie CPU oparte na tej architekturze trafiły niedawno do komputerów stacjonarnych typu NUC (miniPC).

Intel zmienia nazewnictwo procesów technologicznych – Intel 7 zamiast 10 nm Enhanced SuperFin [AKTUALIZACJA 27.07.21]

Firma Intel na prezentacji Intel Accelerated ujawniła nowe szczegóły na temat zarówno budowy swoich kolejnych procesorów (nie tylko konsumenckich), jak i procesów technologicznych. Następne generacje po Alder Lake przybliżę przy innej okazji, teraz skupię się wyłącznie na nadchodzącej wielkimi krokami serii.

Procesory Intel Alder Lake-S mają bazować na architekturze wykonanej w procesie technologicznym Intel 7. „Niebiescy” niepotrzebnie zamieszali z nazewnictwem swoich litografii i siódemka wbrew pozorom nie oznacza 7 nm. Jest to cały czas 10 nm Enhanced SuperFin, które przyniesie 10-15% wzrost wydajności na wat względem znanego z nowych Tiger Lake-H/U 10 nm SuperFin.

Intel Alder Lake-S – budowa CPU i maksymalna liczba rdzeni

Procesory Intel Alder Lake-S mają mieć hybrydową budowę na podobieństwo znanej z układów ARM architektury big. LITTLE, szeroko wykorzystywanej w smartfonach. Co to znaczy? Nowe CPU będą składać się z rdzeni opartych na dwóch różnych architekturach: wysokowydajnych Core (Golden Cove) i energooszczędnych Atom (Gracemont). Najmocniejsza jednostka ma liczyć 16 rdzeni (8 plus 8) oraz 24 wątki (rdzenie logiczne). Dlaczego nie 32? Rdzenie Gracemont nie obsłużą wielowątkowości (Intel HT – Hyper-Threading).

[AKTUALIZACJA 19.08.21] Intel oficjalnie potwierdził podczas konferencji Intel Architecture Day 2021, że najmocniejsza jednostka z serii Intel Alder Lake-S będzie mieć 16 rdzeni oraz 24 wątki. Wydajne rdzenie określił mianem Performance Core (Golden Cove), natomiast energooszczędne – Efficient Core (Gracemont). Te drugie, zgodnie z przewidywaniami, nie obsłużą Hyper-Threading (HT). Maksymalna pojemność pamięci cache non-inclusive wyniesie 30 MB.

intel alder lake w litografii intel 7

Dane techniczne Intel Alder Lake-S

Wspomniałem wcześniej, ilu rdzeni można maksymalnie się spodziewać w desktopowych procesorach Intel Alder Lake-S. Oto jak może wyglądać konfiguracja modeli Core i9, Core i7, Core i5 i Core i3:

  • 8 rdzeni Golden Cove i 8 rdzeni Gracemont (16 rdzeni i 24 wątki)
  • 8 rdzeni Golden Cove i 6 rdzeni Gracemont (14 rdzeni i 22 wątki)
  • 8 rdzeni Golden Cove i 4 rdzenie Gracemont (12 rdzeni i 20 wątków)
  • 8 rdzeni Golden Cove i 0 rdzeni Gracemont (8 rdzeni i 16 wątków)
  • 6 rdzeni Golden Cove i 8 rdzeni Gracemont (14 rdzeni i 20 wątków)
  • 6 rdzeni Golden Cove i 6 rdzeni Gracemont (12 rdzeni i 18 wątków)
  • 6 rdzeni Golden Cove i 4 rdzenie Gracemont (10 rdzeni i 16 wątków)
  • 6 rdzeni Golden Cove i 2 rdzenie Gracemont (8 rdzeni i 14 wątków)
  • 6 rdzeni Golden Cove i 0 rdzeni Gracemont (6 rdzeni i 12 wątków)
  • 4 rdzenie Golden Cove i 0 rdzeni Gracemont (4 rdzenie i 8 wątków)
  • 2 rdzenie Golden Cove i 0 rdzeni Gracemont (2 rdzenie i 4 wątki)

Intel nie potwierdził powyższej specyfikacji procesorów – nie wszystkie muszą trafić do sprzedaży. Topową jednostką jest na pewno Core i9. Połączenie 8 i 4 rdzeni może trafić do Core i7, 6 i 8/4 do Core i5, natomiast 4 i 0 do Core i3, chociaż to są jedynie przypuszczenia. Zwłaszcza że według innych pogłosek Core i3 mógłby otrzymać 4 rdzenie Golden Cove i 4 rdzenie Gracemont (8 rdzeni i 12 wątków).

Warto również wspomnieć o tym, że lista zakłada, że wszystkie CPU mają aktywny Hyper-Threading na dużych rdzeniach. Ponadto w procesorach 12. generacji Intel Core będą zintegrowane układy graficzne oparte na architekturze Intel Xe (Gen. 12.2) z maksymalnie 32 jednostkami wykonawczymi i częstotliwością taktowania 1,5 GHz. Pod tym względem żadnej rewolucji nie będzie.

zmiany w architekturze intel alder lake
Źródło: VideoCardz.com

Próbka inżynieryjna Intel Core-1800 może pochwalić się 16 rdzeniami i 24 wątkami o częstotliwości taktowania na poziomie zaledwie 1,8 GHz. W trybie Turbo Boost osiąga już 4 GHz (maksymalnie 4,6 GHz dla 2 dużych rdzeni, 3,4 GHz dla 4 małych rdzeni) przy poborze mocy 125 W (Power Limit 1) i limicie 228 W (PL2). Niższe modele mają mieć TDP 65 W i 35 W.

Próbka inżynieryjna (druga rewizja), którą przetestowano na platformie z obsługą pamięci DDR5-4800, cechuje się też 30 MB pamięci cache L3 i 12,5 MB L2. Specyfikacja nie musi być jednak ostateczna. Wszak do czasu premiery może się jeszcze wiele zmienić – przewiduje się, że topowy model Core i9 mógłby mieć podstawowy zegar 3 GHz, który dobije w trybie Turbo do nawet okolic 5 GHz. To są na razie jednak tylko spekulacje.

specyfikacja intel core 1800
Źródło: Igor'sLAB

Specyfikacja Intel Core i9-12900K, Core i7-12700K i Core i5-12600K [Aktualizacja 23.07.21]

Do internetu wyciekła (częściowa) specyfikacja procesorów Intel Alder Lake-S, a konkretnie trzech modeli: Intel Core i9-12900K, Intel Core i7-12700K i Intel Core i5-12600K. Poznaliśmy nie tylko liczbę rdzeni i wątków (przeciek potwierdza wcześniejsze plotki), ale także częstotliwości taktowania w trybie Turbo oraz ilość pamięci cache L3 i wartości TDP.

Jaki wzrost wydajności przyniosą procesory Intel Alder Lake-S?

Procesory Intel Alder Lake są pożegnaniem „niebieskich” z ciągle ulepszanym procesem technologicznym 14 nm. Nic zatem dziwnego, że oczekiwania względem mocy obliczeniowej nowych CPU są duże. Według dotychczasowych informacji w wydajności jednowątkowej można liczyć na wzrost do 20% względem Intel Rocket Lake-S, natomiast w wielowątkowej – nawet dwukrotnie wyższy. Procesory Intel Alder Lake przyniosą także poprawę w obliczeniach związanych ze sztuczną inteligencją (AI) czy usprawnione funkcje zabezpieczeń.

[AKTUALIZACJA 19.08.21] Współczynnik IPC (instrukcje wykonywane w jednym cyklu zegara) w Intel Alder Lake-S wzrośnie względem serii Intel Rocket Lake-S o 19%.

Intel zdradził podczas Intel Architecture Day 2021 także nieco informacji o wydajności Efficient Core. Pojedynczy rdzeń ma mieć nawet o 40% wyższą wydajność niż rdzeń Skylake. Różnice mogą być wręcz dwukrotnie większe. Intel porównał cztery rdzenie Efficient Core (brak HT) z dwoma rdzeniami Skylake z obsługą HT. Pierwszy zestaw okazał się w teście wielowątkowym szybszy o nawet 80% przy znacznie lepszej efektywności energetycznej (o 80% niższy pobór energii).

Wydajność Intel Alder Lake-S w benchmarkach [Aktualizacja 23.07.21]

Na razie po sieci krążą jedynie wyniki wydajności Intel Alder Lake-S w benchmarkach. Próbki kwalifikacyjne 12. generacji Intel Core przebijają w teście wielordzeniowym Cinebench R20 konkurencyjne procesory z serii AMD Ryzen 5000. Topowy model, Intel Core i9-12900K, uzyskał w benchmarku wyniki przekraczające 11000 pkt. Są to rezultaty o ok. 10% lepsze od tych, które osiąga Ryzen 9 5950X.

A jak wypada Intel Core i9-12900K w teście jednordzeniowym Cinebench R20? 810 pkt, czyli o ok. 25% więcej niż topowy Ryzen 5000, który może pochwalić się rezultatem na poziomie 643 pkt. Spodziewam się, że w najbliższych tygodniach można liczyć na więcej tego typu przecieków, biorąc pod uwagę, że Intel Alder Lake-S jest sprzedawany na czarnym rynku.

Przewidywana wydajność Intel Alder Lake-S w grach

Mimo że do premiery procesorów Intel Alder Lake-S jeszcze daleko, to doszło do przecieku pierwszych wyników wydajności próbki inżynieryjnej w grze z gatunku MOBA, czyli Dota 2 od firmy Valve. Na platformie testowej, na którą składa się także karta graficzna NVIDIA GeForce RTX 3080 i 32 GB pamięci RAM DDR5-4800 (4×8 GB), udało się osiągnąć przeciętny fps na poziomie 119,98. Maksymalna liczba klatek na sekundę wyniosła 549,15, a minimalna – 46,93.

wyniki wydajności intel alder lake-s w grze dota 2
Źródło: Computerbase.de

Niestety, nie poznaliśmy więcej szczegółów na temat testowanej jednostki Core 12 generacji (poza tym, że była taktowana na 2,2 GHz), ani szczegółowych ustawień graficznych w Dota 2, w tym nawet rozdzielczości. Nie pozostaje nic innego, jak tylko czekać na kolejne przecieki wydajności w grach. Będą one zapewne wypływać bliżej premiery.

Jakie płyty główne i chłodzenie do Intel Alder Lake-S?

Procesory Intel Alder Lake-S będą wymagać płyt głównych z chipsetem z serii 600 (Z690, H670, B650, H610), charakteryzujące się nowym gniazdem – LGA 1700. To jednak nie koniec zmian – można bowiem spodziewać się obsługi nadchodzącymi wielkimi krokami kości RAM DDR5-4800 (LPDDR5 w przypadku mobilnych układów) oraz interfejsu PCI-Express 5.0 (16 linii; PCIe 4.0 z 4 liniami).

Spokojnie – nowa platforma będzie kompatybilna także z DDR4-3200 (LPDDR4 w przypadku mobilnych jednostek). Według nieoficjalnych doniesień nowy rodzaj pamięci obsłużą tylko najdroższe płyty główne (Z690).

Co ważne, wsparcie socketu LGA 1700 nie zakończy się po premierze Alder Lake’ów. Do 13. generacji procesorów, Intel Raptor Lake-S, nie będzie potrzebna kolejna podstawka ani nowy chipset. Jednak LGA 1700 może wymagać innego rodzaju chłodzenia ze względu na zmienione wymiary (37,5 mm x 45 mm), które wynikają z prostokątnego kształtu CPU (będzie też nieco cieńsze). Starsze konstrukcje systemów chłodzenia do CPU mogą nie być zatem kompatybilne z platformą Intel Alder Lake-S.

wymiary intel alder lake-s
Źródło: VideoCardz.com

Według przecieków Intel próbuje wymusić na producentach płyt głównych i zasilaczy, by zastosowali oni w swoich konstrukcjach nowy standard zasilania ATX12VO, który obniża pobór mocy w spoczynku o 27%. Niechętni partnerzy firmy potrzebowaliby jednak 4-5 miesięcy na jego wprowadzenie. Nowy rodzaj złącza porzuciłby linie 3,3 V i 5 V, zostawiając wyłącznie 12 V. Kompatybilna płyta główna zastąpiłaby 24-pinowe złącze 10-pinowym.  Możliwe jednak, że topowe modele zachowałyby dotychczasowy standard zasilania.

[AKTUALIZACJA 29.07.21] Wygląda na to, że płyty główne Intel Z690 będą miały tradycyjne złącze. Większość producentów postanowiła zrezygnować z przejścia na nowy standard zasilania ATX12VO. Plany Intel zakładały, żeby chociaż jedna płyta główna była wyposażona w nowe, 10-pinowe złącze, które wymagałoby także kompatybilnego zasilacza. Co ciekawe, wymóg „niebieskich” dotyczył jedynie wyprodukowania, a nie rzeczywistego wypuszczenia danego modelu na rynek.

Intel Alder Lake-S kompatybilne ze starymi systemami chłodzenia 

Firma Noctua oficjalnie zapowiedziała, że starsze wersje systemów chłodzenia dla CPU będą kompatybilne z nową platformą Intel Alder Lake-S. Producent będzie za darmo rozdawać odpowiedni zestaw montażowy, który umożliwi wykorzystanie chłodzenia na LGA1700 (wymagany ma być dowód zakupu, także procesora i płyty głównej). Oznacza to, że kompatybilność ze starszymi układami będzie zależna od decyzji danej firmy.

[AKTUALIZACJA 14.09.21] Do sieci wyciekł slajd prezentujący odświeżone referencyjne systemy chłodzenia do nadchodzących procesorów w wersji BOX, czyli Intel Alder Lake-S. Zaprezentowany na nim design coolerów Intel Laminar RH1, RM1 i RS1 nie jest ostateczny, ale najprawdopodobniej finalny produkt powinien być chociaż częściowo do nich zbliżony. Najwyższy model, przeznaczony do Intel Core i9 z serii Alder Lake-S, ma nawet system podświetlenia RGB (RH1).

W przypadku topowych CPU konsumenci zwykle i tak kupują osobne chłodzenie (coraz częściej wodne). Ale miło będzie widzieć – oby dobrej jakości – coolery dodawane do BOX-owych wersji procesorów. Mniej wymagający użytkownicy, którzy nie będą podkręcać CPU ani wymagać błogiej ciszy czy bardzo niskich temperatur, nie będą musieli wydawać dodatkowych pieniędzy. Przypominam, że zarówno Intel, jak i AMD zrezygnowali bowiem w ostatnich seriach z dołączonego zestawu chłodzenia do wyższych modeli BOX.  

Intel Alder Lake-S – cena procesorów Core 12. generacji

Na tę chwilę nie znamy cen poszczególnych procesorów Intel Core 12. generacji, ale powinny być one zbliżone do cen sugerowanych Intel Rocket Lake-S. Najdroższy reprezentant 11. generacji, Intel Core i9-11900K, kosztuje 539 dolarów amerykańskich (2599 zł), natomiast najtańszy Core i5-11400F – 157 dol. (799 zł). Publikację zaktualizuję, gdy do sieci trafią szczegółowe informacje na temat cen Intel Alder Lake-S.

[AKTUALIZACJA 2.09.21] Znany insider momomo_us podzielił się na swoim Twitterze przeciekiem dotyczącym cen procesorów Intel Alder Lake-S. Na opublikowanej przez niego liście uwzględnione zostały trzy nieokreślone sklepy europejskie. Jednak ceny dość znacząco różnią się miedzy sobą, więc trudno wywnioskować, która jest najbliżej kwoty sugerowanej.

Oto średnia cen procesorów Intel Core i9-12900K, Core i9-12900KF (bez iGPU), i7-12700K(F) i i5-12600K(F) bez podatku VAT i z jego uwzględnieniem:

  • Intel Core i9-12900K: 587 euro (710 euro)
  • Intel Core i9-12900KF: 562 euro (680 euro)
  • Intel Core i7-12700K: 419 euro (507 euro)
  • Intel Core i7-12700KF: 393 euro (476 euro)
  • Intel Core i5-12600K: 295 euro (356 euro)
  • Intel Core i5-12600KF: 270 euro (327 euro)
  • Intel Core i9-11900K: 518 euro (627 euro)

Podkreślam, że podane ceny mogą nie mieć wiele wspólnego z rzeczywistymi albo mogą różnić się w zależności od kraju. Z rozpiski wynika, że Intel Core i9-12900K może być droższy od flagowego modelu z serii Intel Rocket Lake-S o prawie 100 euro (około 400 zł). Przełożyłoby się to na cenę ok. 3000 zł.

nowości w procesorach z rodziny alder lake

Kiedy premiera Intel Alder Lake-S?

Intel oficjalnie potwierdził, że premiera Intel Alder Lake-S odbędzie się w drugiej połowie 2021 roku. Dokładna data prezentacji oraz uruchomienia sprzedaży nie jest znana. Według plotek papierowa premiera mogłaby odbyć się w październiku w okolicach Halloween, a sklepowy debiut nastąpiłby w listopadzie. W każdym razie premiera Intel Alder Lake-S najbliższej jesieni wydaje się pewna. Z każdym kolejnym miesiącem plotki przybiorą na sile – trzymajcie rękę na pulsie razem z Geeksem.

[AKTUALIZACJA 29.07.21] Jak donosi Igor Wallossek z serwisu Igor’sLAB, Intel zamierza wydać między 25 października a 19 listopada 2021 roku jedynie procesory Intel Alder Lake-S z dopiskiem K (odblokowany mnożnik) i KF (odblokowany mnożnik i brak zintegrowanego układu graficznego). Na rynek miałyby początkowo trafić tylko topowe i drogie płyty główne Intel Z690. Są to jedyne układy, które obsłużą nowy rodzaj pamięci RAM – DDR5.

Pozostałe, tańsze modele zarówno procesorów Intel Core 12. generacji, jak i płyt głównych z chipsetami H670, B660 i H610 miałyby zostać zaprezentowane najwcześniej podczas targów CES 2022, które odbędą się 5-8 stycznia 2022 roku. Krótko potem trafiłyby do sprzedaży.

procesy technologiczne intela

[AKTUALIZACJA 4.09.21] Popularny portal technologiczny Wccftech uzyskał informacje od dobrze poinformowanych źródeł, że oficjalna premiera procesorów Intel Alder Lake-S odbędzie się 19 listopada 2021 roku. Wtedy ruszy sprzedaż Intel Core i9-12900K(F), Intel Core i7-12700K(F) i Intel Core i5-12600K(F) i płyt głównych Z690, trzy tygodnie po prezentacji. Najprawdopodobniej w dniu sklepowego debiutu do sieci trafią recenzje procesorów Intel Alder Lake-S.

Oficjalna prezentacja Intel Alder Lake-S – kiedy? 

Wygląda na to, że „niebiescy” zaprezentują oficjalnie procesory Intel Alder Lake-S na wydarzeniu Intel Innovation, które odbędzie się w San Francisco 27-28 października 2021 roku. Prezentacja ma mieć charakter „całkowicie hybrydowy”, co zresztą nie omieszkał podkreślić Pat Gelsinger, szef Intela. Jego słowa wydają się jasnym nawiązaniem do heterogenicznej budowy procesorów Intel Core 12. generacji.

[AKTUALIZACJA 4.09.21] Źródła, do których dotarł serwis Wccftech, potwierdzają, że 27-28 października 2021 roku poznamy oficjalną specyfikację, ceny oraz ogólną wydajność procesorów Intel Alder Lake-S (Intel Core i9-12900K, Intel Core i7-12700K i Intel Core i5-12600K). Na konkretne wyniki testów w grach będziemy musieli poczekać do recenzji.

Sprawdź także:

Źródło: Intel, VideoCardz, Igor’sLAB, Wccftech, Tom’s Hardware, CapFrameX, Twitter (momomo_us)