FGM-148 Javelin. Najlepszy pocisk przeciwpancerny?

FGM-148 Javelin to ręczny przeciwpancerny pocisk kierowany. Dostępny na rynku od ponad dwóch dekad lat, jest ustawicznie modernizowany i udoskonalany. Dla mniej zamożnych krajów, których nie stać na wystawienie pełnowartościowych ciężkich jednostek zmechanizowanych, może być jedyną deską ratunku, umożliwiającą stawienie szarpanego oporu przeważającemu przeciwnikowi. FGM-148 Javelin to również element odwiecznej rywalizacji pomiędzy pociskiem a pancerzem. Przyjrzyjmy mu się bliżej.

Kto odpowiada za opracowanie i produkcje pocisków FGM-148 Javelin?

W przypadku FGM-148 Javelin sprawa nie jest wcale taka oczywista. Z racji wielu już lat, które upłynęły od czasu ich opracowania (start prac w roku 1989, wprowadzenie do linii w 1996), podmiotów, które za to odpowiadały, nie ma już na rynku. Oczywiście nie zniknęły całkowicie. Zostały wchłonięte przez inne firmy lub uległy przepoczwarzeniu. Ot normalna praktyka.

Pierwotnie za FGM-148 Javelin odpowiadały dwie firmy. Były to Texas Instruments i Martin Marietta. Ta pierwsza kojarzy nam się z procesorami (przynajmniej powinna), ale w swoim czasie miała całkiem prężny dział zajmujący się sektorem obronnym. Gdy w USA nastała kolejna konsolidacja rynku, dział ten przeszedł do Raytheona i to pod tym szyldem występuje teraz Javelin. To samo tyczy się i drugiej firmy. Korporacja Martin Marietta w pewnym momencie połączyła się z Lockheed Corporation i dziś znana jest jako Lockheed Martin. Zatem za produkcję pocisków FGM-148 Javelin odpowiadają teraz Raytheon i Lockheed Martin.

FGM-148 Javelin. Źródło: USMC

Jak zbudowany jest Javelin?

Jak nietrudno się domyślić, rdzeniem systemu FGM-148 Javelin jest pocisk, ale by móc go wystrzelić potrzebna jest specjalna „wyrzutnia”.

Jest nią tak zwana jednostka CLU, czyli z angielskiego Command Launch Unit. Jest to moduł służący do wystrzeliwania pocisku i zarządzania nim. To właśnie dzięki CLU można zlokalizować cel, uchwycić go i wskazać pociskowi, by ku niemu podążał, już po odpaleniu przez operatora. By ułatwić życie żołnierzom, z czasem opracowano znacznie mniejszą, lżejszą i cechującą się dłuższą żywotnością baterii odmianę CLU – Lightweight CLU.

Urządzenie posiada kilka systemów obserwacyjnych zapewniających namierzanie celów w różnych warunkach. Mamy zatem dostępny system dzienny z powiększeniem, szerokokątny tryb nocny z powiększeniem i tryb nocny, skupiony z 12 krotnym powiększeniem. Jest jeszcze czwarty tryb (Seeker FOV) używany tuż przed odpaleniem po ustaleniu celu. Do lokalizowania celów wykorzystywane są systemy termowizyjne, którymi można obserwować teren również po wystrzeleniu pocisku.

Sam pocisk nie jest oczywiście po prostu „wrzucany” na CLU, tylko rezyduje w wyrzutni tubowej zwanej Launch Tube Assembly. Jest to element jednorazowego użytku, który wyrzuca się po oddaniu strzału. Jego głównym zadaniem jest zabezpieczyć pocisk przed otaczającą go przyrodą i niesprzyjającymi warunkami pogodowymi.

Na koniec mamy oczywiście oś systemu, czyli pocisk FGM-148 Javelin. Ten również składa się z kilku, w zasadzie typowych, komponentów. Wyróżnić więc w nim można sekcję naprowadzania, kluczową dla trafiania w cel, dalej jest też głowica bojowa, a w środkowej sekcji po odpaleniu rozkładają się stateczniki stabilizujące. Z kolei w tylnej części, jak nietrudno się domyślić, mamy silnik, niezbędny dla niego zapas paliwa oraz powierzchnie sterowe pozwalające pociskowi manewrować podczas dolotu do celu.

Silnik ma funkcję soft launch, czyli po komendzie odpalenia opuszcza tubę tak, by trzymający Javelina żołnierz się nie przewrócił. Dodatkowo procedura startowa jest pomyślana tak, by nie zostawiać zbyt dużo dymu identyfikującego miejsce oddania strzału. Dzięki temu Javelina można odpalić również z wnętrza budynku. Po opuszczeniu wyrzutni silnik przechodzi w tryb zasadniczy i rozpędza pocisk do prędkości docelowej.

W tym miejscu warto też napisać parę zdań o samej głowicy bojowej. Jako że producenci pancerza nie „śpią”, to i producenci pocisków też nie mogą. Dlatego też pocisk Javelin jest tandemowy i działa dwutorowo. Najpierw następuje neutralizacja czołgowego pancerza ERA (explosive reactive armour), a następnie przebicie pancerza właściwego.

Najnowsze głowice bojowe pocisków FGM-148 Javelin odmiany F posiadają wielozadaniowe głowice MPWH (Multi-Purpose Warhead). Poza rażeniem celów opancerzonych mogą one również niszczyć siłę żywą przeciwnika i pojazdy lekko opancerzone.

Trochę historii, czyli FGM-148 Javelin to godny następca M47 Dragon

Pociski FGM-148 Javelin nie pojawiły się oczywiście znikąd. Wszyscy bardzo dobrze pamiętamy z lekcji historii Panzerfausty. Amerykanie również mieli swoje odpowiedniki, z których powstała długa linia pocisków przeciwpancernych, które stale rozwijali. Zanim na drabinie ewolucyjnej dotarliśmy do Javelinów, to najpierw powstał M47 Dragon, który w USA w użyciu zostawał przez niemal 25 lat – wprowadzony do służb w roku 1975.

System ten z wyglądu jest (piszemy, jest, gdyż są jeszcze zakątki świata, gdzie jest on stale używany) nawet bardzo podobny do Javelinów. Też składał się z wyrzutni, modułu naprowadzania i pocisku. Zważywszy na lata, w których powstał, nietrudno domyślić się, że miał za zadanie zwalczać rosyjskie czołgi z tamtego okresu (na marginesie polecamy tekst o najlepszych czołgach świata).

Czołgi te po dziś dzień znajdują się w linii i biorą udział w konfliktach, jak choćby ten na Ukrainie, ale mają przeciwko sobie nie tylko następców M47 Dragon, czyli pociski Javelin, ale również mniejsze i prostsze NLAW i trzeba przyznać, że całkiem skutecznie oba typy z sowiecką stalą sobie radzą.

Javelin pustynia
Odpalenie pocisku Javelin na pustyni. Źródło: USMC

Czy pociski Javelin mogą być wystrzeliwane również z innych platform?

Gdy opisywaliśmy FIM-92 Stinger pojawił się dość spory akapit opisujący platformy, na których zamontowano te pociski. W przypadku FGM-148 Javelin sytuacja jest zgoła odmienna. Poważniejsze prace nad ich integracją na różnych platformach są dopiero w toku, a wcześniej pociski pojawiły się na ośmiokołowych pojazdach Stryker oraz bezzałogowym Titan.

Z kolei w maju 2021 roku firma Lockheed Martin poinformowała o udanych testach na trzech różnych typach pojazdów. Pierwszym z nich jest następca popularnego Hummera, czyli Joint Light Tactical Vehicle (JLTV) firmy Oshkosh. Drugim była stosunkowo niewielka zrobotyzowana platforma Robotic Combat Vehicle-Light (RCV-L). Jest ona produkowana przez Qinetiq North America i przypominaja nieco nasze pojazdy Perun, które nie tak dawno temu testowano z pociskami Piorun. Z kolei trzecim typem był pojazd firmy Flyer Defense zwany Ground Mobility Vehicle.

Oczywiście nie ma takiej możliwości, by po prostu „przykręcić” taki pocisk jak Javelin do pojazdu. By móc skutecznie go używać, testowano integrację systemu Kongsberg Common Remotely Operated Station-Javelin (CROWS-J) i Protector RS6 Heavy Remote Weapon Station. W trakcie prób cele atakowano zarówno z góry, jak i z przodu, a wystrzelone pociski trafiły w obiekt oddalony o 700, 2000 i 3250 metrów.

Jak w praktyce działa FGM-148 Javelin?

Musimy sobie uzmysłowić, że żołnierz piechoty, który staje naprzeciw poruszającej się w jego stronę kolumnie pancernej, jest, delikatnie mówiąc, w niekorzystnej sytuacji. Dlatego też musi działać szybko. W związku z tym FGM-148 Javelin musi być gotowy do użycia błyskawicznie. Czas od rozpoczęcia procedury do dodania strzału dla odpowiednio przeszkolonego operatora to 30 sekund. Kolejny pocisk może być odpalony po zaledwie 20 sekundach.

Gdy żołnierz z pociskiem Javelin zajmie już pozycje, rozpoczyna identyfikowanie celu poprzez systemy zabudowane na CLU. Gdy w wizjerze ustali czołg, który chce atakować, musi go uchwycić, tak by system sam go śledził (lock-on-before-launch). Oczywiście żołnierz cały czas musi kierować przyrządy obserwacyjne w kierunku celu, by uchwycenie mogło być skuteczne. Po tym można już odpalić pocisk i przystąpić do ładowania nowego na CLU. Raz uchwycony cel nie wymaga później obserwacji lub korekt ze strony operatora, gdyż FGM-148 Javelin to pocisk typu wystrzel i zapomnij (fire-and-forget), a pocisk posiada własny system na podczerwień i dalej śledzi nakazany cel.

Operator atakując dany cel, ma do dyspozycji dwa tryby. Są nimi ogień bezpośredni oraz tzw. top attack, czyli atak z góry, czyli w najsłabszą część czołgu. Przy pomocy ognia bezpośredniego można atakować cele umocnione, budynki, a nawet śmigłowce. Atak z góry wykorzystywany jest przeciwko pojazdom pancernym.

Przy ostrzale na wprost pocisk wzlatuje na około 50-60 metrów i podąża w kierunku celu po powoli opadającej prostej. Z kolei przy ataku z góry pocisk wzlatuje na około 160-180 metrów gdzie jego trajektoria ulega spłaszczeniu. Gdy zbliży się odpowiednio blisko do celu, następuje lot w dół, w kierunku górnej części czołgu.

Źródło: USMC

Podstawowe dane

  • Masa całkowita: 22,3 kg
  • Masa CLU: 6,4 kg
  • Masa pocisku w tubie: 15,9 kg
  • Długość pocisku: 1,1 m
  • Długość pocisku w tubie: 1,2 m
  • Średnica pocisku: 127 mm
  • Średnica tuby: 142 mm
  • Masa głowicy bojowej: 8,4 kg
  • Detonator: uderzeniowy
  • Poziom penetracji: dane rzeczywiste utajnione, kilkaset milimetrów

Czytaj także:

kod rabatowy kpt-geex do sklepu combat
Źródła:
  • https://www.wojsko-polskie.pl/ppk-javelin/
  • https://www.lockheedmartin.com/en-us/products/javelin.html
  • https://www.gov.pl/web/obrona-narodowa/system-javelin-trafia-do-wojsk-obrony-terytorialnej
  • http://polska-zbrojna.pl/home/articleshow/34895?t=Javelin-gwarantuje-skutecznosc
  • https://www.military.com/equipment/fgm-148-javelin
  • https://www.army-technology.com/projects/javelin-portable-anti-tank-missile/
  • https://www.raytheonmissilesanddefense.com/what-we-do/land-warfare/precision-weapons/javelin-missile
  • https://www.thedefensepost.com/2022/03/08/us-javelin-missile-raytheon-lockheed/
  • https://www.dote.osd.mil/Portals/97/pub/reports/FY2018/army/2018javelin.pdf?ver=2019-08-21-155807-307
  • https://nationalinterest.org/blog/reboot/fgm-148%C2%A0javelin-system-americas-secret-weapon-176853
  • https://news.lockheedmartin.com/2020-05-06-Javelin-Joint-Venture-completes-the-first-F-Model-missile
  • https://irp.fas.org/doddir/army/fm3-22-37.pdf
  • https://web.archive.org/web/20140407085733/http://www.dtic.mil/ndia/2013PSAR_13/hicks.pdf
  • https://www.lockheedmartin.com/en-us/news/features/2021/four-firings-three-platforms-two-configurations-one-versatile-javelin0.html